Το πρωτοφανώς φθηνό δανεικό χρήμα που η ζώνη του ευρώ μάς προσέφερε μας οδήγησε σε μία εκτός ελέγχου διόγκωση του ιδιωτικού και του δημόσιου δανεισμού

Μετά δέκα έτη...

Ακόμη κι αν τίποτε απ΄ όλα αυτά δεν είχε συμβεί. Ακόμη κι αν δεν μας είχαν κακοχαρακτηρίσει οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης, ο Αλμούνια δεν μας είχε μουτρώσει, κι εκείνος ο υπουργός της κ. Μέρκελ δεν μας είχε πει κατάμουτρα και με τόση περιφρόνηση ότι δεν μπορεί πια να χρηματοδοτεί την ασωτία μας. Ακόμη κι αν δεν είχε πλημμυρίσει ο διεθνής Τύπος (ο αγγλοσαξονικός ιδίως) σενάρια χρεοκοπίας μας και τα επιτόκια των ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου δεν είχαν πάρει την ανηφόρα. Ακόμη κι αν δεν μας είχαν βάλει οι Βρυξέλλες το πιστόλι στον κρόταφο. Ακόμη κι αν δεν είχε μεσολαβήσει η παραλυσία της τελευταίας πενταετίας, δεν είχαν εκτιναχθεί οι κρατικές δαπάνες (όσο πιο άχρηστες και πελατειακές τόσο μεγαλύτερη η αύξηση) ούτε είχαν ατροφήσει τα έσοδα και δεν είχαμε απομακρυνθεί τόσο πολύ από τη δημοσιονομική ορθοδοξία. Ακόμη κι έτσι, η ανάγκη μιας βαθιάς, δραστικής αλλαγής θα ήταν εξ ίσου μεγάλη. Απλώς θα ήταν λιγότερο επώδυνα αισθητή. Δεν θα είχε, ίσως, πάρει μορφή τρομακτικού εφιάλτη. Και- ίσως γι΄ αυτό- θα ήταν και λιγότερο εφικτό να πραγματοποιηθεί.

Η αλήθεια είναι, πρώτον, ότι ήδη από τη δεκαετία του ΄90, όταν η χώρα έτρεχε λαχανιασμένη να προλάβει το τρένο του ευρώ, είχε επισημανθεί ότι το δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας δεν είναι ταμειακό ή εισπρακτικό και συνεπώς δεν λύνεται με εισπρακτικά, απλώς, μέτρα και λογιστική διαχείριση. Το δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας- είχε με έμφαση αναγνωριστεί από πολλούς- καθρεφτίζει και μεταφράζει σε νούμερα το πραγματικό πρόβλημα της χώρας που είναι η ανορθολογική, αντιπαραγωγική διάρθρωση της Δημόσιας Διοίκησης. Κι αν αυτό δεν αλλάξει, όλες οι προσπάθειες συμμαζέματος, λιτότητας και εξυγίανσης είναι καταδικασμένες σε πρόσκαιρη μόνον επιτυχία (και με τίμημα μια αίσθηση κοινωνικής αδικίας). Ένα σύντομο διάλλειμα εξυγίανσης, μεταξύ περιόδων ασωτίας. Όσο το τέρας παραμένει ζωντανό, νέα ελλείμματα θα γεννιούνται- έλεγε η προφητεία. Και η καραμανλική πενταετία την επιβεβαίωσε.

Η αλήθεια είναι, δεύτερον, ότι πολλοί είχαν επισημάνει, πριν από τις εκλογές του 2004 ακόμη, ότι το οικονομικό μοντέλο εξαντλήθηκε, χρειάζεται απόσυρση και αντικατάσταση, ότι πίσω από τη φωταγωγημένη βιτρίνα μιας ευημερίας με δανεικά, η ελληνική οικονομία ξέμενε από προωθητική δύναμη και στέγνωνε παραγωγικά, ότι η χώρα δημιουργεί υλικά και άϋλα αγαθά, όλο και λιγότερα, όλο και μικρότερης αξίας, όλο και λιγότερο ανταγωνιστικά και οι συντελεστές μακροπρόθεσμης ανάπτυξης, η παιδεία προπάντων, παρακμάζουν.

Και είχε, επίσης, και από τότε, επισημανθεί ότι η ιστορική επιτυχία της ένταξης στο ευρώ υπάρχει ο κίνδυνος να μας βγει σε κακό. Ότι η συναλλαγματική ασφάλεια που προσέφερε στη χώρα κινδύνευε να διολισθήσει σε ανευθυνότητα, σε παραγνώριση της σημασίας τού όλο και πιο αρνητικού ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών. Κι ότι το εύκολο και πρωτοφανώς φθηνό δανεικό χρήμα που η ζώνη του ευρώ μάς προσέφερε υπήρχε ο κίνδυνος να οδηγήσει σε μια εκτός ελέγχου διόγκωση του ιδιωτικού και του δημόσιου δανεισμού, χωρίς αναπτυξιακό ή μεταρρυθμιστικό αντίδωρο. Δανεικά σπαταλημένα στη διόγκωση της δημόσιας και ιδιωτικής κατανάλωσης που οι στατιστικές μεταφράζουν σε «ανάπτυξη».

Και οι δύο προφητείες επιβεβαιώθηκαν, δυστυχώς, μέσα από έναν συνδυασμό ανέμελης διακυβέρνησης και απότομης επιδείνωσης του διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος.

Εδώ βρισκόμαστε τώρα. Η ανάγκη δρστικών αλλαγών τόσο στη Δημόσια Διοίκηση όσο και στο βασικό οικονομικό παράδειγμα είναι η ίδια, όπως και πριν από δέκα χρόνια. Μόνον που τώρα η αγνόησή της συνοδεύεται από άμεσους και θανάσιμους κινδύνους που δεν μπορούν να παραγνωριστούν. Αυτό είναι το καλό: Οι αλλαγές που τόσα χρόνια εξαγγέλλονται, αλλά πάντα ματαιώνονται από τις ισχυρές δυνάμεις της αδράνειας, τώρα έχουν απογυμνωθεί από την ψευδαίσθηση πως έχουμε την πολυτέλεια της αναβολής. Το κακό είναι ότι ο φόβος είναι κακός σύμμαχος αλλαγών. Και το ακόμη χειρότερο είναι ότι ενώ ακούμε συχνά- πυκνά εκκλήσεις επίσπευσης των αναγκαίων μέτρων, ακούμε ελάχιστα, και από ελάχιστους, για το ποια μέτρα, με τι πρόσημο και σε ποια κατεύθυνση, είναι όντως αναγκαία και ωφέλιμα. Και η συζήτηση επί του προϋπολογισμού αυτές τις ημέρες στη Βουλή, δεν αναπλήρωσε, φοβάμαι, το έλλειμμα αυτό.
Οι αλλαγές που τόσα χρόνια εξαγγέλλονται, αλλά πάντα ματαιώνονται από τις ισχυρές δυνάμεις της αδράνειας, τώρα έχουν απογυμνωθεί από την ψευδαίσθηση πως έχουμε την πολυτέλεια της αναβολής. Το κακό είναι ότι ο φόβος είναι κακός σύμμαχος αλλαγών

Του ΠΑΥΛΟΥ ΤΣΙΜΑ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: 24 Δεκεμβρίου 2009